Kan transfüzyonu nedir?
Kan transfüzyonu, ameliyat sırasında veya medikal bir gereklilik sonucunda kaybedilen kanın damar yolu vasıtası ile hastaya geri verilmesi işlemidir.

Kan transfüzyonunun amacı nedir?
Kan insan vücudu içinde taşınan kompleks bir sıvıdır ve atardamarlar ile kılcal damarlar aracılığı ile taşınır, vücudu korur ve dengeler. Bütün fonksiyonları çok önemli olmakla birlikte, burada listelemek için çok fazladır. Ancak kanın dokulara nasıl oksijen sağladığını belirtmek yerinde olacaktır. Kan kaybı, vücudun dokulara oksijen iletme kapasitesinin düşmesine yol açar. Hastalar dinlenirken bile yorgunluk hissedebilirler.
Kanınız oksijenin vücut dokularına ve organlarına iletilmesini sağlarken, karbondioksit gibi atıkların da alınmasını ve atılmasını sağlar. Bu süreç, dokuların çalışması ve hayatta kalmaları için ameliyat sırasında ve sonrasında iyileşme için gereklidir. Kan transfüzyonunun amaçlarından biri de kaybolan kanı yerine koymak, ve oksijen taşınmasının vücut içinde etkin şekilde sürekliliğini sağlamaktır.

En yaygın kan transfüzyon seçenekleri nelerdir?
Donör/banka kanı ( Homolog veya Allojenik kan olarak da bilinir)
İngiltere’de kullanılan en yaygın kan transfüzyon metodu ‘donör’ kanı uygulanmasıdır. Bu kan, halkın bağışları ile toplanır, işlenir ve farklı bir alıcı tarafından transfüzyon ihtiyacı doğana kadar kontrollü şartlarda depolanır.
Bu tipteki işlem sürecine kan yolu ile bulaşan HIV, Hepatit B gibi hastalıklara karşı tarama dahil edilir. Bu nedenle genel olarak güvenli ve etkili transfüzyon olarak kabul edilir.
Doğru kan tipinin verildiğinden emin olmak için donör kanına alıcı ile ‘çapraz-eşleştirme’ yapılır. Bu sayede transfüzyon sırasında ağır reaksiyon olmamasını temin eder. Ancak çok nadirde olsa geçmişte hataların olduğu bilinmektedir.
Otolog Kan Transfüzyonu veya ABT (bazen Ototransfüzyon olarak kullanılır)
Bazı ameliyatlarda kullanılabilen daha güvenli bir seçenek mevcuttur. Bu seçenek, Otolog Kan Transfüzyonu veya kısaca ABT olarak bilinen süreç, hastanın kendi kanının transfüzyon ile geri infüze edilmesi işlemidir. Kan, hastadan cerrahi prosedür sırasında (Intra-operatif toplama) veya ameliyat sonrasında (post-operatif toplama) alınabilir.
Otolog transfüzyon, bilhassa hastanede önceden programlanmış, acil olmayan cerrahi operasyonlarda, ve önceden kendi kanınızın re-infüze edilmesi seçeneğinin sunulduğu durumlarda uygundur. Örnek olarak, total diz ve kalça yenileme cerrahi operasyonu verilebilir. Total diz yenileme ameliyatında post-operatif toplama uygundur, zira en çok kan kaybı ameliyat sonrasında olmaktadır.
‘Post operatif ABT, Total Diz Yenileme gibi sadece belirli ortopedik prosedürler ile kullanılabilir ancak birçok fayda sağlar. İnsanların yanlış kan alma riskini ortadan kaldırır, olumsuz reaksiyonları minimize eder, kan bankası stoklarına olan talebi sınırlar ve kullanılan ekipmanın kullanımı kolay ve karışık değildir.’

Hastaların kendi kanını kullanmasının FAYDALARI nelerdir?

Kan bankasından alınan kanın nakli sırasında oluşabilecek enfeksiyon ve hastalık kapma riskini ortadan kaldırdığı için kendi kanınızın kullanılması (otolog kan transfüzyonu) daima daha güvenli bir yol olmuştur.

Muhtemelen daha önce, donörden alınan kanın bileşenlerinden bazılarının biyolojik savunma mekanizmanıza zararlı olabileceğine dair tecrübeleriniz mevcuttur. Vücudunuzun bağışıklık sistemi, bu yabancı bileşenlere karşı kendini korumak için tepki verebilir. Bu işlem vücudunuza giren istenmeyen virüs ya da bakterilere karşı verilen savaş ile benzerlik göstermektedir. Kendi kanınızı kullanmanız durumunda bu risk tamamen ortadan kaldırılmaktadır.

Yapılan araştırmalar göstermiştir ki, kendi kanı kullanılan vakalarda ameliyat sonrası iyileşme süreci daha hızlı olurken, enfeksiyon riski ortadan kalkmakta ve hastanın ameliyat sonrası hastanede geçirdiği süre de azalmaktadır.

Önemli bir diğer konu da mevcut rezervlerin doğru kullanımıdır. Zira, zaten sınırlı miktarda sahip olduğumuz hayati önem taşıyan kan rezervleri, doğru ameliyatlarda otolog kan transfüzyonunun tercih edilmesi ile bu sistemin kullanılamayacağı tip diğer operasyonlarda kullanılabilmektedir. Dolayısıyla, ameliyat sonrasında kendi kanınızı kullanmanızın bir diğer anlamı da kan bankasından kan talep etmemek ve bu kanı ihtiyacı olan diğer bir hastaya bağışlamakla aynı anlama gelmektedir.

Bazı durumlarda ise, otolog kan transfüzyonunun tercih edilmesinin bir sebebi de dini sebeplerdir. Bazı inanışlarda, başka bir donörden alınan kanın nakli uygun bulunmamakta, bu sebeple de otolog kan transfüzyon sistemi hayat kurtaran bir ekipman özelliği taşımaktadır.

10 yıldan daha uzun bir süredir İngiltere’de kullanılmakta olan Otolog Kan Transfüzyon tekniği, günümüzde ABD dahil birçok ülkede tercih edilmektedir ve gerek tahlil, gerek depolama maliyeti, gerekse de rezerv azlığı sebebi ile Sağlık Bakanlıkları bu sistemin kullanılmasını teşvik etmektedir.

SIK SORULAN SORULAR

S1: Bankadan kan almak yerine kendi kanımı geri almamın avantajı nedir?
C: Otolog transfüzyon, bankanın kullanımından daha güvenli sayılır çünkü, HIV gibi kan yoluyla bulaşan hastalık ve enfeksiyonların bulaşma riskini ortadan kaldırır. Araştırmalara göre, kendi kanınızı geri almanın ameliyat sonrası tepkileri geliştirmeye, yan etkileri azaltmaya ve ayrıca hastanede kalma süresini azaltmaya faydalı olabileceği görülmüştür.

S2: Ne zaman kendi kanımı geri almayı tercih edebilirim?
C: Bazı prosedürler süresince veya sonrasında kendi kanınızı geri alabilirsiniz. Ancak, sizin durumunuzun bu sistemin kullanımına uygun olup olmadığını doktorunuzun rehberliğinde görmelisiniz.

S3: Kendi kanımı geri alma süreci nasıl işler?
C: Kendi kanınızı iki şekilde alabilirsiniz – Intra-operatif toplama (bu durum kanın sizden alınması ve ameliyat sırasında size geri verilmesidir) ve post-operatif ( kanın toplanması ve ameliyat sonrasında geri verilmesi)
Kanın re-infüzyonu bankadan alınan kan ile aynıdır. Bir iğne (kanül) kolunuza batırılarak kanın tekrar vücuda verilmesi sağlanır.

S4: Ameliyat sonrası Otolog Kan Transfüzyonu nedir ve nasıl uygulanır?
C: Ameliyat sonrası ABT sürecinde, hastadan toplanan kanın, ameliyat sonrası hastaya geri verilmesi sürecidir. Prosedürlere göre toplanan kan, filtre edilerek tekrar vücuda transfüze edilir. Total diz ameliyatı gibi vakalarda oluşan majör kan kaybını ABT ile ortadan kaldırır.
Intra-operatif Otolog Transfüzyon ise hastadan kanın ameliyat sırasında alınmasıdır. Kan operasyon süresince toplanır, ‘yıkanır’ ve reinfüzyon torbasında biriktirilir. Operasyon süresince uyuduğunuz için bu işlemin farkına varmazsınız. Genellikle bu kan size yine uyurken verilir.

S5: Daha önce neden bu ABT sistemini duymadım?
C: ABT yeni bir kan transfüzyon şekli değildir. Bu yöntem denenmiş bir metottur. Bu yöntem günümüzde İngiltere, Amerika, ve Kanada gibi gelişmiş ülkelerin hastanelerini de içine alan geniş bir yelpazede kullanılmaktadır. Yalnızca İngiltere’de donörden de alınan kan filtre edilerek hastaya uygulanmaktadır.
Sağlık Bakanlığı, NHS bünyesindeki hastanelerde hastalara bu yöntemin kullanılmasını tavsiye etmektedir.

S6: Ototransfüzyon kelimesini duydum, bu endemektir?
C: Ototransfüzyon, otolog transfüzyon ile eşanlamlıdır.

S7: ABT benim tedavimi veya iyileşmemi etkileyecek mi?
C: Post-operatif ABT tedavi sürecinizi etkilemeyecek fakat iyileşme sürecinizi hızlandıracaktır. Kendi kanınızı alarak bulaşıcı hastalıkların size sirayet etme riskini asgariye indirmiş olursunuz.

S8: ABT istediğimi hastaneye ne zaman söylemeliyim?
C: Bunu hekiminize ameliyat kararından önce bildirmelisiniz.

S9: Herhangi bir sebeple kendi kanımı geri alamama durumu var mıdır?
C: Belirli durumlarda ABT alamayabilirsiniz. Bu sağlıkla ilgili nedenlerden veya kan alınan yerden kaynaklanabilir.
ABT almayı düşündüğünüzde, hekiminize danışmalısınız.

S10: ABT aldığımda kanımın herhangi bir şekilde enfekte olma riski var mıdır?
C: Kanınız operasyon sırasında tamamen kapalı sistem ile alınır ve kan dış yüzeyle hiçbir şekilde temas etmez. Bu da enfeksiyon riskini minimize eder.

S11: ABT için herhangi bir hazırlık yapmam gerekli mi?
C: Herhangi bir hazırlık yapmanıza gerek yoktur. Hekiminiz bu seçeneğin size uygun olup olmadığını söyleyecektir.

S12: Post-operatif ABT her diz, kalça ve spinal cerrahi vakasında kullanılabilir mi?
C: Belirli durumlarda ABT alamayabilirsiniz. Hangi şartlarda alabileceğinizi hekiminize danışabilirsiniz.

S13: ABT kanı kullanma rağmen, bankadan da kan ihtiyacım olacak mı?
C: Nadiren bu gerçekleşebilir. Bunun karını verecek olan da hekiminizdir.